پدیده اقماری پلاکت ها (Platelet satellitism) و نحوه گزارش آن

دکتر علیرضا لطفی کیان
آخرین بروزرسانی
22 آبان 1402
آخرین بروزرسانی
22 آبان 1402
پدیده اقماری پلاکت ها (Platelet satellitism) و نحوه گزارش آن

پدیده اقماری پلاکت ها [Platelet satellitism] که به‌عنوان پلاکت های روزت فرم یا تجمع پلاکت‌ها نیز شناخته می‌شود، یک پدیده نادر و غیرعادی است که می‌توان آن را در اسمیر خون مشاهده کرد.

زمانی که پلاکت‌ها (قطعات سلولی کوچک درگیر در لخته شدن خون) به سطح گلبول‌های سفید خاص، به‌ویژه نوتروفیل‌ها می‌چسبند. این تعامل بین پلاکت‌ها و نوتروفیل‌ها می‌تواند منجر به پیدایش پلاکت‌هایی شود که در اطراف گلبول‌های سفید جمع شده‌اند یا «اقماری» شوند. پدیده اقماری پلاکت ها معمولاً در طی معاینه میکروسکوپی اسمیر خون محیطی، یک روش استاندارد آزمایشگاهی، شناسایی می شود.

پدیده اقماری پلاکت ها (Platelet satellitism) و نحوه گزارش آن:

گزارش CBC یک فرد بدون سابقه بیماری خاصی پس از آماده شدن برای تأیید در کارتابل شما به عنوان مسئول فنی و یا سوپروایزر آزمایشگاه قرار گرفته است که به صورت گزارش پیوست می باشد. تنها یافته ابنورمال در CBC مربوط به کاهش کانت پلاکتی یا ترومبوسیتوپنی با توجه به محدوده سن و جنس بیمار است در حالیکه سایر رده ی سلولهای خونی کاملاً در رنج نرمال ِسن و جنس خود قراردارند.

پدیده اقماری پلاکت ها (Platelet satellitism) و نحوه گزارش آن بر اساس الگوریتم تشخیصی ِترومبوسیتوپنی در مرحله اول باید ترومبوسیتوپنی حقیقی [True thrombocytopenia] از ترمبوسیتوپنی کاذب [Artificial or pseudo thrombocytopenia] افتراق یابد. برای این هدف باید از CBC بیمار لام تهیه و PBS آن مورد بررسی دقیق قرار گیرد. در بررسی و مشاهده PBS بیمار با تصاویر زیر رو به رو می شویم:

پدیده اقماری پلاکت ها

پدیده اقماری پلاکت ها

تجمع اقماری پلاکت ها اطراف WBC ها و عمدتا ‌ PMN ها به چه علت است؟ آیا تجمع اقماری پلاکت ها ارزش کلینیکال برای بیماردارد؟ آیا در شمارش پلاکت ها مؤثر است؟ اگر این طور است روش اصلاح آن چیست و چگونه و با چه کامنت یا یادداشتی باید گزارش شود؟

پدیده اقماری پلاکت ها [Platelet satellitism] برای اولین بار در دهه ۱۹۶۰ گزارش شد. پدیده اقماری پلاکت ها به همراه تجمع یا کلامپینگ پلاکتی القا شده توسط EDTA، پلاکت های بزرگ و آگلوتینین های سرد پلاکتی از علل سودوترومبوسیتوپنی می باشند. پدیده اقماری پلاکت ها به دنبال یک پدیده ایمونولوژیک و بواسطه ایمونوگلوبولین IgG در حضور ماده ضد انعقاد EDTA اطراف نوتروفیل های سگمانته، باند سل و گاهی اوقات مونوسیت ها رخ می دهد.

پدیده اقماری پلاکت ها 2

EDTA ممکن است بر خواص سطحی پلاکت ها تأثیر بگذارد و باعث تغییراتی در پروتئین های غشایی یا گلیکوپروتئین آنها شود. این تغییرات می تواند پلاکت ها را مستعد تعامل با سایر سلول های خونی کند. در برخی افراد، پلاکت های تغییر یافته می توانند واکنش ایمونولوژیک را تحریک کنند. به طور خاص، پلاکت ها ممکن است با آنتی بادی های IgG (ایمونوگلوبولین G) در هنگام قرار گرفتن در معرض EDTA پوشیده شوند. سپس این آنتی بادی ها می توانند با نوتروفیل ها و سایر گلبول های سفید خون تعامل کنند.

در پدیده اقماری پلاکت ها اندکس های اختصاصی پلاکت ها معمولا تغییر معناداری ندارند مانند MPV, P-LCR ,P-LCC. شیوع انواع سودوترومبوسیتوپنی حدوداً یک در هزار می باشد و درصورت تصحیح کانت پلاکتی فاقد ارزش کلینیکی مجزاست. پدیده اقماری پلاکت ها معمولاً یک یافته اتفاقی در اسمیر خون است و به خودی خود اهمیت بالینی خاصی ندارد. لزوماً نشان دهنده یک بیماری یا بیماری زمینه ای نیست. با این حال، در موارد نادر، ممکن است با شمارش دقیق پلاکت ها در آنالایزرهای هماتولوژی خودکار تداخل داشته باشد.

برای تصحیح سودوترومبوسیتوپنی کاذب به علت پدیده اقماری پلاکت ها بمانند کلامپینگ پلاکتی، نمونه گیری مجددِ CBC با استفاده از سدیم سیترات به عنوان ماده ضدانعقاد و اعمال ضریب ۱/۱۱ در نتیجه کانت پلاکتی توصیه می شود.

ضریب ۱/۱۱ فقط در شمارش پلاکتی با نمونه CBC سیتراته اعمال می شود و در مورد اندکس های اختصاصی پلاکتها ضرورتی ندارد چون تغییری ندارند. این عامل باعث رقیق شدن نمونه می شود و مصنوعات ناشی از پدیده اقماری پلاکت ها را تصحیح می کند. پیشنهاد می شود در پانویس گزارش CBC جدید با ماده آنتی کواگولان سیترات سدیم، یادداشت زیر برای کلینیسین معالج درج گردد:

Note: Due to platelet satellitism, platelet counts were corrected from ….. to …./ul after re-collecting on citrate anticoagulant.

در سایت Hematology Image Bank در مورد پدیده اقماری پلاکت ها بیشتر بخوانید:

پدیده اقماری پلاکت ها (PS) یک پدیده نادر در شرایط آزمایشگاهی است که با تنظیم مجدد پلاکت‌ها در اطراف نوتروفیل‌های پلی‌مورفونوکلئر (PMN) بروز می‌کند. در اسمیر خون محیطی تهیه شده از نمونه های خون ضد انعقاد با EDTA مشاهده می شود، اما در نمونه های خونی که با هپارین یا سیترات سدیم تیمار شده اند مشاهده نمی شود. افزایش پلاکت عمدتا در اطراف PMN مشاهده می شود، اما گاهی اوقات در اطراف ائوزینوفیل ها، بازوفیل ها، لنفوسیت ها یا مونوسیت ها نیز مشاهده می شود.

مطالب مرتبط در متااورگانون:

دکتر علیرضا لطفی کیان
دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی
از دانشگاه علوم پزشکی ایران

مورد تایید و بازبینی شده توسط:

دکتر فرزاد باباخانی

این مقاله را به دوستان خود معرفی کنید

منابع مقاله

این مقاله تالیف شده است و یا منابع مربوطه ثبت نشده است.

این مقاله برای شما مفید بود؟

ثبت دیدگاه

Go to Top