آزمایش مت هموگلوبین | Methemoglobin | MetHb | متهموگلوبین

دکتر فرزاد باباخانی
آخرین بروزرسانی
29 آبان 1402
آخرین بروزرسانی
29 آبان 1402
آزمایش مت هموگلوبین | Methemoglobin | MetHb | متهموگلوبین

آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin)، MetHb شکلی از هموگلوبین است که در آن یون آهن (+Fe2) در مرکز گروه هِم به حالت فریک (+Fe3) اکسید می شود. این تغییر در حالت اکسیداسیون آهن از اتصال طبیعی اکسیژن به هموگلوبین جلوگیری می کند و منجر به اختلال در انتقال و تحویل اکسیژن به بافت ها می شود. متهموگلوبینمی وضعیتی است که با افزایش سطح مت هموگلوبین در خون مشخص می شود.

اسامی دیگر:

  • Ferrimethemoglobin
  • Oxidized Hemoglobin
  • Methaemoglobin
  • MetHb
  • Fe3+ Hemoglobin
  • Hemiglobin
  • Ferrihemoglobin
  • MetHemoglobinemia (referring to the condition of having elevated levels of methemoglobin)
  • Ferric Hemoglobin
  • Iron(III) Hemoglobin

چرا آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin) درخواست می شود؟

آزمایش مت هموگلوبین برای ارزیابی سطح مت هموگلوبین در خون درخواست می شود. مت هموگلوبین شکلی از هموگلوبین است که حاوی آهن در حالت آهن (+Fe3) به جای آهن معمولی (+Fe2) است. هموگلوبین در حالت طبیعی خود مسئول حمل اکسیژن در گلبول های قرمز است. با این حال، زمانی که مقداری از آهن موجود در هموگلوبین به حالت فریک تبدیل می‌شود، مت هموگلوبین را تشکیل می‌دهد که نمی‌تواند به طور موثر اکسیژن را متصل و انتقال دهد.

وجود سطوح بالا مت هموگلوبین می تواند منجر به وضعیتی به نام مت هموگلوبینمی شود که ظرفیت حمل اکسیژن خون را مختل می کند. این می تواند ناشی از قرار گرفتن در معرض برخی داروها، مواد شیمیایی یا سمومی باشد که می توانند باعث تبدیل هموگلوبین به مت هموگلوبین شوند.

چه زمانی آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin) بایستی انجام شود؟

آزمایش متهموگلوبین معمولاً زمانی درخواست می‌شود که فرد با علائمی مبنی بر متهموگلوبینمی مراجعه کند. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • سیانوز: این بارزترین علامت است و با تغییر رنگ مایل به آبی پوست، لب ها و غشاهای مخاطی مشخص می شود. سیانوز به این دلیل رخ می دهد که متهموگلوبین به طور موثر اکسیژن را حمل نمی کند و به دلیل خون بدون اکسیژن، ظاهری مایل به آبی ایجاد می کند.
  • تنگی نفس: کاهش ظرفیت حمل اکسیژن می تواند منجر به مشکل در تنفس یا تنگی نفس، به ویژه در هنگام فعالیت فیزیکی یا استرس شود.
  • خستگی: اکسیژن رسانی ناکافی به بافت ها ممکن است منجر به خستگی و ضعف شود.
  • سردرد: در برخی موارد، افراد مبتلا به متهموگلوبینمی ممکن است سردرد را تجربه کنند.
  • گیجی یا سرگیجه: متهموگلوبینمی شدید می تواند باعث علائم عصبی مانند گیجی یا سرگیجه شود.
  • ضربان سریع قلب (تاکی کاردی): ممکن است قلب در تلاشی برای جبران کاهش ظرفیت حمل اکسیژن، سریع‌تر بزند.

توجه به این نکته مهم است که متهموگلوبینمی یک بیماری شایع نیست و اغلب در نتیجه قرار گرفتن در معرض برخی داروها، مواد شیمیایی یا سموم ایجاد می شود. برخی از داروها، مانند داروهای بیهوش کننده و آنتی بیوتیک های خاص، می توانند باعث افزایش سطح متهموگلوبین شوند.

تصمیم گیری برای انجام آزمایش متهموگلوبین در نهایت توسط یک متخصص مراقبت های بهداشتی بر اساس ارزیابی بالینی کامل علائم، سابقه پزشکی و مواجهه بالقوه فرد گرفته می شود.

نمونه مورد نیاز برای آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin):

  • ظرف/لوله: لوله با درب بنفش (حاوی ضد انعقاد EDTA)
  • نوع نمونه: خون کامل
  • حجم نمونه: 3 میلی لیتر
  • متهموگلوبین ناپایدار است و در دمای 0 تا 4 درجه سانتیگراد به میزان حدود 40 درصد در روز به هموگلوبین کاهش می یابد.

لوله EDTA برای آزمایش متهموگلوبین

شرایط نگهداری دمایی برای آزمایش مت هموگلوبین Methemoglobin 2

روش های مختلف جمع آوری نمونه های آزمایشگاه

روش های مختلف جمع آوری نمونه های آزمایشگاه

لوله های آزمایش و ضد انعقادها (Test tubes and Anticoagulants)

لوله های آزمایش و ضد انعقادها (Test tubes and Anticoagulants)

ذخیره سازی نمونه های آزمایشگاهی

ذخیره سازی نمونه های آزمایشگاهی

آمادگی قبل از انجام آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin):

به طور معمول، هیچ آمادگی خاصی برای آزمایش متهموگلوبین مورد نیاز نیست. با این حال، پیروی از دستورالعمل های ارائه شده توسط پزشک یا آزمایشگاه ضروری است. در اینجا چند دستورالعمل کلی وجود دارد:

  • یک تاریخچه پزشکی جامع، از جمله داروهایی که مصرف می کنید، به پزشک و آزمایشگاه ارائه دهید، زیرا برخی داروها می توانند بر سطح متهموگلوبین تأثیر بگذارند. برخی از داروها، مانند داروهای بیهوش کننده و آنتی بیوتیک های خاص، می توانند باعث افزایش سطح متهموگلوبین شوند. ممکن است ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی شما قطع موقت داروهای خاص را قبل از آزمایش توصیه کند.
  • معمولاً برای آزمایش متهموگلوبین نیازی به ناشتایی نیست.

روش های آزمایشگاهی انجام آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin):

روش اسپکتروفتومتری:

این یک روش پرکاربرد برای اندازه گیری سطح متهموگلوبین در خون است. اصل این روش بر اساس جذب مشخصه نور توسط اشکال مختلف هموگلوبین از جمله متهموگلوبین است. هموگلوبین، از جمله متهموگلوبین، نور را در طول موج های خاص جذب می کند.

متهموگلوبین پیک جذب مشخصه ای دارد، به ویژه در حدود 630 و 670 نانومتر. از اسپکتروفتومتر برای تابش نور از طریق نمونه خون استفاده می شود و میزان نور جذب شده توسط نمونه اندازه گیری می شود. درجه جذب در طول موج های خاص مرتبط با متهموگلوبین اطلاعاتی در مورد غلظت متهموگلوبین در خون ارائه می دهد.

  •  نمونه: نمونه خون کامل از بیمار در لوله حاوی EDTA، به طور معمول از ورید بازو، جمع آوری می شود.
  • آماده سازی نمونه: نمونه خون برای جداسازی هموگلوبین پردازش می شود. این مرحله شامل لیز (شکستن) گلبول‌های قرمز خون برای آزادسازی هموگلوبین با محلول هیپوتونیک یا با روش های مکانیکی باشد. سپس نمونه را سانتریفیوژ کنید تا پلاسما یا سرم از اجزای سلولی جدا شود. مایع رویی حاوی هموگلوبین (در این جا متهموگلوبین) است.
  • تنظیم اسپکتروفتومتر: اسپکتروفتومتر با استفاده از محلول های بلانک برای اطمینان از اندازه گیری های دقیق کالیبره می شود. محلول های بلانک حاوی همه چیز هستند به جز ماده مورد نظر (در این مورد متهموگلوبین).
  • انتخاب طول موج: طول موج هایی که متهموگلوبین در آن نور را جذب می کند (مثلاً 630 و 670 نانومتر) در اسپکتروفتومتر انتخاب می شوند.
  • اندازه گیری نمونه: نمونه خون تهیه شده در کووت یا نگهدارنده نمونه در اسپکتروفتومتر قرار می گیرد. نور از نمونه عبور داده می شود و مقدار نور جذب شده توسط متهموگلوبین اندازه گیری می شود.
  • محاسبه غلظت متهموگلوبین: سپس مقادیر جذب به دست آمده برای محاسبه غلظت متهموگلوبین در نمونه خون استفاده می شود. این اغلب به صورت درصدی از متهموگلوبین نسبت به هموگلوبین کل بیان می شود.
  • نتایج گزارش: نتایج آزمایش متهموگلوبین با استفاده از اسپکتروفتومتری معمولاً به صورت درصدی از متهموگلوبین نسبت به هموگلوبین کل گزارش می شود. محدوده مرجع ممکن است بین آزمایشگاه ها کمی متفاوت باشد.

آزمایش مت هموگلوبین Methemoglobin به روش Spectrophotometry

روش کواکسیمتری (Co-Oximetry):

کواکسیمتری روشی پیشرفته برای اندازه گیری اشکال مختلف هموگلوبین از جمله متهموگلوبین در خون است. این روش تجزیه و تحلیل جامع تری را در مقایسه با اسپکتروفتومتری سنتی ارائه می دهد و امکان تعیین کمیت چندین گونه هموگلوبین را به طور همزمان فراهم می کند.

کواکسی متری شامل استفاده از یک اسپکتروفتومتر است که میزان جذب نور را در طول موج های متعدد اندازه گیری می کند. اشکال مختلف هموگلوبین (اکسی هموگلوبین، دئوکسی هموگلوبین، کربوکسی هموگلوبین و متهموگلوبین) طیف های جذب مشخصه ای را در طول موج های مختلف نشان می دهند.  با تجزیه و تحلیل جذب در طول موج های خاص، Co-Oximetry می تواند گونه های مختلف هموگلوبین خون را به طور همزمان تشخیص داده و کمیت کند.

Co-Oximetry تجزیه و تحلیل جامعی از گونه های مختلف هموگلوبین را در یک آزمایش ارائه می دهد. این روش بسیار حساس است و امکان تشخیص غلظت های پایین متهموگلوبین را فراهم می کند. Co-Oximetry به ویژه در موقعیت های بالینی که اشکال مختلف هموگلوبین نیاز به ارزیابی دارند، مانند موارد مسمومیت با مونوکسید کربن یا متهموگلوبینمی مفید است.

روش‌های احیای شیمیایی:

این روش برای آزمایش مت هموگلوبین شامل استفاده از عوامل کاهنده برای تبدیل متهموگلوبین (+Fe3) به حالت آهنی طبیعی خود (+Fe2) است. این روش ها بر این اصل استوارند که عوامل کاهنده می توانند با متهموگلوبین واکنش دهند تا ظرفیت حمل اکسیژن آن را بازیابی کنند. مواد شیمیایی با خواص کاهنده مانند دی تیونیت سدیم یا اسید اسکوربیک برای کاهش شیمیایی متهموگلوبین به هموگلوبین استفاده می شود.

عامل احیا کننده الکترون به فریک (+Fe3) موجود در متهموگلوبین می دهد و آن را به حالت فروس (+Fe2) تبدیل می کند. این تبدیل به هموگلوبین اجازه می دهد تا با اکسیژن متصل شود و عملکرد طبیعی خود را بازیابی کند.

  •  نمونه: نمونه خون کامل از بیمار در لوله حاوی EDTA، به طور معمول از ورید بازو، جمع آوری می شود.
  • آماده سازی نمونه: نمونه خون برای جداسازی هموگلوبین پردازش می شود. این مرحله شامل لیز (شکستن) گلبول‌های قرمز خون برای آزادسازی هموگلوبین با محلول هیپوتونیک یا با روش های مکانیکی باشد. سپس نمونه را سانتریفیوژ کنید تا پلاسما یا سرم از اجزای سلولی جدا شود. مایع رویی حاوی هموگلوبین (در این جا متهموگلوبین) است.
  • تهیه محلول احیا کننده: محلولی حاوی یک عامل احیا کننده مانند دی تیونیت سدیم یا اسید اسکوربیک تهیه می شود. غلظت عامل کاهنده برای موفقیت واکنش کاهش بسیار مهم است.
  • اختلاط نمونه: نمونه خون تهیه شده با محلول احیا مخلوط می شود. عامل کاهنده با متهموگلوبین واکنش داده و آن را به هموگلوبین تبدیل می کند. برای اطمینان از کاهش کامل متهموگلوبین، واکنش مجاز است برای یک دوره خاص ادامه یابد.
  • اندازه گیری هموگلوبین کاهش یافته: غلظت هموگلوبین کاهش یافته با استفاده از اسپکتروفتومتر در طول موجی اندازه گیری می شود که شکل کاهش یافته حداکثر جذب را داشته باشد. این اندازه گیری یک ارزیابی غیرمستقیم از سطوح متهموگلوبین را فراهم می کند.
  • محاسبه: غلظت متهموگلوبین بر اساس تفاوت بین هموگلوبین کل و هموگلوبین کاهش یافته محاسبه می شود.
  • نتایج گزارش: نتایج آزمایش متهموگلوبین با استفاده از روش های کاهش شیمیایی معمولاً به صورت درصدی از متهموگلوبین نسبت به هموگلوبین کل گزارش می شود.

آزمایش مت هموگلوبین Methemoglobin به روش Chemical Reduction

روش‌های احیا کننده ی شیمیایی برای آزمایش متهموگلوبین مبتنی بر کاهش متهموگلوبین به هموگلوبین با استفاده از عوامل شیمیایی خاص است. این روش ها یک رویکرد عملی و اغلب سریع برای ارزیابی سطح متهموگلوبین در نمونه های خون ارائه می کنند.

چه چیزی در آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin) مورد بررسی قرار می گیرد؟

مت هموگلوبین شکلی از هموگلوبین است که حاوی آهن در حالت آهن (+Fe3) به جای آهن معمولی (+Fe2) است. هموگلوبین پروتئینی است که در گلبول های قرمز وجود دارد و مسئول حمل اکسیژن از ریه ها به بافت ها و بازگرداندن دی اکسید کربن از بافت ها به ریه ها برای بازدم است. در حالت طبیعی، هموگلوبین آهنی است و می تواند به طور موثر اکسیژن را متصل و انتقال دهد.

آزمایش مت هموگلوبین Methemoglobin

تبدیل هموگلوبین به مت هموگلوبین زمانی اتفاق می افتد که آهن موجود در هِم اکسید شود. مت هموگلوبین نمی تواند به طور موثر با اکسیژن متصل شود، که منجر به کاهش ظرفیت حمل اکسیژن خون می شود. این وضعیت به عنوان متهموگلوبینمی شناخته می شود. در این حالت زنجیره های پلی پپتیدی تغییر نمی کنند. یک فرد عادی تا 1.5 درصد متهموگلوبین دارد. متهموگلوبینمی در صورت وجود غلظت کافی باعث تغییر رنگ خون قهوه ای شکلاتی، سیانوز و “کم خونی” عملکردی می شود.

دلایل بوجود آمدن مت هموگلوبین (Methemoglobin):

متهموگلوبینمی، وضعیتی که با افزایش سطح متهموگلوبین در خون مشخص می شود، می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. این علل را می توان به طور کلی به عوامل اکتسابی و ارثی دسته بندی کرد:

علل اکتسابی:

  • داروها: برخی داروها و داروها می توانند باعث ایجاد متهموگلوبین شوند. مثالها عبارتند از:
    – داروهای حاوی نیترات: داروهای حاوی نیترات که اغلب در درمان بیماری های قلبی عروقی استفاده می شوند، می توانند منجر به متهموگلوبینمی شوند. به عنوان مثال می توان به نیتروگلیسیرین و ایزوسورباید دینیترات اشاره کرد.
    – بی حس کننده های موضعی مانند بنزوکائین و پریلوکائین.
    – آنتی بیوتیک هایی مانند داپسون و نیتروفورانتوئین.
  • قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی: قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و سموم خاص می تواند منجر به متهموگلوبینمی شود. مثالها عبارتند از:
    – رنگ های آنیلین: قرار گرفتن در معرض رنگ های آنیلین مورد استفاده در صنایع مختلف مانند نساجی می تواند منجر به متهموگلوبینمی شود.
    – نیتریت ها و نیترات های موجود در آب آلوده یا غذاهای خاص: خوردن یا قرار گرفتن در معرض سطوح بالای نیتریت ها و نیترات ها که معمولاً در کودها، آب آلوده چاه و غذاهای فرآوری شده خاص یافت می شود، می تواند باعث ایجاد متهموگلوبینمی شود.
    – مواد شیمیایی صنعتی: برخی مواد شیمیایی صنعتی و سموم، مانند آنهایی که در برخی از فرآیندهای تولید یافت می شوند، می توانند منجر به متهموگلوبینمی شوند.
  • عوامل محیطی: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض غلظت های بالای اکسید نیتروژن که اغلب در محیط های پزشکی و دندانپزشکی به عنوان بی حس کننده استفاده می شود، می تواند باعث متهموگلوبینمی شود.

علل ارثی:

متهموگلوبینمی ارثی یا مادرزادی اغلب با جهش های ژنتیکی مرتبط با آنزیم های دخیل در کاهش متهموگلوبین به شکل طبیعی آن همراه است. برخی از کمبودهای رایج آنزیمی عبارتند از:

  •  کمبود NADH- متهموگلوبین ردوکتاز (NADH-cytochrome-b5 ردوکتاز): این آنزیم برای کاهش متهموگلوبین بسیار مهم است. این اغلب به دلیل کمبود NADH-سیتوکروم-b5 ردوکتاز است که به عنوان یک ویژگی اتوزومال مغلوب به ارث می رسد. هموزیگوت دارای سطوح متهموگلوبین 10 تا 50 درصد است و سیانوتیک است. فقط گاهی اوقات پلی سیتمی به عنوان یک مکانیسم جبران کننده وجود دارد.
  • بیماری هموگلوبین M: در این دسته، سیستم های احیا کننده درون گلبول های قرمز دست نخورده هستند اما ساختار مولکول Hb خود غیر طبیعی است. تغییر ژنتیکی تعیین شده در ترکیب اسید آمینه زنجیره های α- یا β-گلوبین ممکن است یک مولکول Hb را تشکیل دهد که تمایل بیشتری به اکسیداسیون دارد و تمایل متهموگلوبین تشکیل شده برای کاهش مجدد به Hb کاهش یافته است. پیامد اصلی آنها سیانوز بدون علامت در نتیجه متهموگلوبینمی است. آنها به عنوان اشکال مختلف هموگلوبین M (Hb M) تعیین می شوند. در شش نوع از هفت نوع Hb M، تیروزین به جای هیستیدین در پاکت هِم زنجیره گلوبین پروگزیمال یا دیستال جایگزین می شود.

علل دیگر:

  • شرایط پزشکی خاص: شرایط پزشکی، مانند کمبود گلوکز-6-فسفات دهیدروژناز (G6PD) می تواند افراد را مستعد ابتلا به متهموگلوبینمی کند.
  • متهموگلوبینمی نوزاد: نوزادان به خصوص در برابر متهموگلوبینمی آسیب پذیر هستند و می تواند به عواملی مانند مصرف آب یا شیر خشک آلوده به نیترات مربوط باشد.

در حالی که متهموگلوبینمی اکتسابی اغلب برگشت پذیر است و به عوامل خارجی مانند داروها یا قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مرتبط است، اشکال ارثی ممکن است در طول زندگی فرد باقی بماند. شدت متهموگلوبینمی می تواند متفاوت باشد و در برخی موارد، افراد ممکن است علائم قابل توجهی از خود نشان ندهند.

آزمایش مت هموگلوبین Methemoglobin 1

غلظت 10 تا 25 درصد متهموگلوبین ممکن است هیچ علامت آشکاری ایجاد نکند. سطوح 35 تا 50 درصد منجر به علائم خفیف مانند تنگی نفس و سردرد می شود. و سطوح بیش از 70 درصد احتمالاً کشنده هستند. درمان با اسید اسکوربیک یا کلرید متیل تیونیوم (متیلن بلو) در این شکل از متهموگلوبینمی ارثی، سطح متهموگلوبین را کاهش می‌دهد.

علایم متهموگلوبینمی (methemoglobinemia):

علائم شایع متهموگلوبینمی عبارتند از:

  • سیانوز: سیانوز علامت مشخصه متهموگلوبینمی است. با تغییر رنگ مایل به آبی پوست، لب ها و غشاهای مخاطی مشخص می شود. این رنگ مایل به آبی ناشی از وجود خون بدون اکسیژن است.
  • تنگی نفس: کاهش ظرفیت حمل اکسیژن ممکن است منجر به مشکل در تنفس یا تنگی نفس، به ویژه در هنگام فعالیت بدنی شود.
  • خستگی: اکسیژن رسانی ناکافی به بافت ها می تواند منجر به خستگی و ضعف شود.
  • سردرد: برخی از افراد مبتلا به متهموگلوبینمی ممکن است سردرد را تجربه کنند.
  • گیجی یا سرگیجه: در موارد شدید، متهموگلوبینمی می تواند علائم عصبی مانند گیجی یا سرگیجه ایجاد کند.
  • ضربان سریع قلب (تاکی کاردی): قلب ممکن است به عنوان یک مکانیسم جبرانی برای افزایش اکسیژن رسانی، به ویژه در پاسخ به ظرفیت کم حمل اکسیژن، تندتر بزند.

علایم متهموگلوبینمی methemoglobinemia

توجه به این نکته مهم است که شدت علائم اغلب با میزان تشکیل متهموگلوبین در خون مرتبط است. موارد خفیف ممکن است علائم قابل توجهی ایجاد نکنند، در حالی که موارد متوسط تا شدید می تواند منجر به تظاهرات بالینی قابل توجهی شود.

در نوزادان، علائم متموگلوبینمی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • سیانوز: مانند بزرگسالان، نوزادان ممکن است تغییر رنگ مایل به آبی در پوست و غشاهای مخاطی نشان دهند.
  • تحریک پذیری: نوزادان مبتلا به متهموگلوبینمی ممکن است تحریک پذیر باشند و در تغذیه مشکل داشته باشند.
  • بی حالی: در موارد شدید، نوزادان ممکن است بی حال به نظر برسند یا پاسخ دهی آنها کاهش یافته باشد.

درمان متهموگلوبینمی (methemoglobinemia):

درمان متموگلوبینمی به شدت بیماری و وجود علائم بستگی دارد. موارد خفیف متهموگلوبینمی ممکن است نیاز به درمان خاصی نداشته باشند، در حالی که موارد شدیدتر نیاز به مداخله سریع دارند. گزینه های درمانی عبارتند از:

  • قطع عوامل ایجاد کننده: اگر متهموگلوبینمی توسط داروها یا مواد شیمیایی ایجاد شود، اولین قدم قطع عامل ایجاد کننده است. این ممکن است شامل تنظیم دوز دارو، تغییر داروها یا اجتناب از قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص باشد.
  • اکسیژن درمانی: اکسیژن مکمل اغلب برای افزایش محتوای کلی اکسیژن در خون تجویز می شود. این به جبران کاهش ظرفیت حمل اکسیژن متهموگلوبین کمک می کند.
  • متیلن بلو: متیلن بلو دارویی است که معمولاً برای درمان متهموگلوبینمی استفاده می شود. این ماده به عنوان یک عامل کاهش دهنده عمل می کند و متهموگلوبین را به هموگلوبین طبیعی تبدیل می کند. با این حال، استفاده از آن به دلیل عوارض جانبی بالقوه به طور کلی برای موارد متوسط تا شدید محفوظ است و در افراد مبتلا به کمبود گلوکز-6-فسفات دهیدروژناز (G6PD) احتیاط لازم است.
  • اسید اسکوربیک (ویتامین C): اسید اسکوربیک یا ویتامین C نیز می تواند به عنوان یک عامل کاهش دهنده برای درمان متهموگلوبینمی استفاده شود. این یک جایگزین برای افرادی است که نمی توانند متیلن بلو را تحمل کنند.
  • تزریق خون: در موارد شدید، زمانی که سطح متهموگلوبین به شدت افزایش یافته و علائم قابل توجه است، ممکن است تزریق خون برای تامین هموگلوبین طبیعی گلبول های قرمز خون در نظر گرفته شود.
  •  تبادل خون: تعویض خون شامل جایگزینی بخشی از خون بیمار با خون اهدایی است. این می تواند به سرعت سطح متهموگلوبین را کاهش دهد و ظرفیت حمل اکسیژن خون را افزایش دهد.

درمان متهموگلوبینمی

عوامل مداخله گر در آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin):

  •  مواجهه اخیر با نیتریت ها یا نیترات ها: خوردن غذاها یا نوشیدنی های سرشار از نیتریت یا نیترات کمی قبل از آزمایش می تواند سطح متهموگلوبین را افزایش دهد. نیتریت ها و نیترات ها در برخی از گوشت های فرآوری شده یا فرآوری شده، سبزیجات و آب آشامیدنی وجود دارند.
  • داروهای خاص: برخی داروها می توانند با سطح متهموگلوبین تداخل داشته باشند. به عنوان مثال، داروهای حاوی نیترات یا نیتریت، مانند نیتروگلیسیرین یا ایزوسورباید دینیترات، ممکن است سطح متهموگلوبین را افزایش دهند.
  • قرار گرفتن در معرض رنگ های آنیلین: مواجهه شغلی با رنگ های آنیلین که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، می تواند منجر به افزایش سطح متهموگلوبین شود.
  • همولیز: تجزیه گلبول های قرمز خون، می تواند آنزیم هایی را آزاد کند که ممکن است بر سطح متهموگلوبین تأثیر بگذارد. نگهداری و پردازش صحیح نمونه های خون برای جلوگیری از همولیز بسیار مهم است.
  • آلودگی: آلودگی نمونه خون به مواد حاوی نیتریت یا نیترات می تواند منجر به نتایج نادرست شود. استفاده از مواد تمیز و جلوگیری از آلودگی در طول جمع آوری و پردازش نمونه بسیار مهم است.
  • عوامل بیمار: عوامل فردی مانند سن، جنس و سلامت کلی می توانند بر سطح متهموگلوبین تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، نوزادان ممکن است سطوح پایه بالاتری از متهموگلوبین در مقایسه با بزرگسالان داشته باشند.
  • تغییرپذیری ژنتیکی: عوامل ژنتیکی، از جمله تغییرات در آنزیم های دخیل در متابولیسم متهموگلوبین، می توانند به تفاوت های فردی در سطوح متهموگلوبین کمک کنند.
  • داروهای مورد استفاده برای درمان: داروهای مورد استفاده برای درمان متهموگلوبینمی، مانند متیلن بلو یا اسید اسکوربیک، می توانند بر سطح متهموگلوبین تأثیر بگذارند. زمان این درمان ها در رابطه با آزمایش باید در نظر گرفته شود.

محدوده مرجع آزمایش مت هموگلوبین (Methemoglobin):

METHEMOGLOBIN

  • 0-11 months: not established
  • > or =1 year: 0.0-1.5% of total hemoglobin

در متهموگلوبینمی مادرزادی، غلظت متهموگلوبینمی در خون حدود 15 تا 20 درصد کل هموگلوبین است. چنین بیمارانی سیانوتیک خفیف و بدون علامت هستند.

در متهموگلوبینمی اکتسابی (سمی)، غلظت ممکن است بسیار بیشتر باشد. وقتی متهموگلوبین بیش از 40 درصد هموگلوبین باشد، علائم ممکن است شدید باشد. غلظت های بسیار بالا (بیش از 70 درصد) ممکن است کشنده باشد.

سوالات متداول

چه تفاوتی در نتایج آزمایش متهموگلوبین بین جنسیت وجود دارد؟

در حالی که ممکن است تغییرات فردی وجود داشته باشد، جنسیت به عنوان یک عامل اصلی موثر بر سطح متهموگلوبین در نظر گرفته نمی شود. سطوح متهموگلوبین تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند سن، ژنتیک و قرار گرفتن در معرض موادی است که می‌توانند باعث ایجاد متهموگلوبینمی شوند. هر گونه تفاوت مشاهده شده احتمالاً به دلیل تغییرات فردی است تا الگوی جنسیتی خاص.

آیا سطح متهموگلوبین می تواند در طول روز نوسان داشته باشد؟

سطح متهموگلوبین در طول روز در شرایط عادی نسبتاً ثابت است. با این حال، عواملی مانند قرار گرفتن در معرض مواد محیطی (به عنوان مثال، مواد شیمیایی، داروها) یا برخی شرایط پزشکی می تواند منجر به نوسانات شود. نظارت منظم و در نظر گرفتن عوامل بالقوه تأثیرگذار برای تفسیر دقیق نتایج آزمایش متهموگلوبین ضروری است.

دما چگونه بر نتایج آزمایش متهموگلوبین تأثیر می گذارد؟

متهموگلوبین ناپایدار است و در دمای 0 تا 4 درجه سانتیگراد به میزان حدود 40 درصد در روز به هموگلوبین کاهش می یابد. دما می تواند بر پایداری نمونه های خون و در نتیجه نتایج آزمایش متهموگلوبین تأثیر بگذارد. نگهداری یا جابجایی نامناسب نمونه ها، قرار گرفتن در معرض دمای شدید یا تاخیر در پردازش می تواند بر قابلیت اطمینان نتایج تأثیر بگذارد. پیروی از پروتکل های تعیین شده برای جمع آوری، ذخیره سازی و حمل و نقل نمونه برای اطمینان از آزمایش دقیق بسیار مهم است.

آیا جمعیت خاصی در معرض خطر بالاتر متهموگلوبینمی هستند؟

جمعیت های خاصی ممکن است در معرض خطر بیشتری برای متهموگلوبینمی باشند. این شامل افراد دارای استعدادهای ژنتیکی مانند کمبود آنزیم های دخیل در متابولیسم متهموگلوبین می شود. علاوه بر این، نوزادان به دلیل تفاوت در فعالیت آنزیم، بیشتر مستعد ابتلا به متهموگلوبینمی هستند. افرادی که در معرض داروهای خاص، مواد شیمیایی یا عوامل محیطی مرتبط با القای متهموگلوبین قرار دارند نیز در معرض خطر هستند.

متهموگلوبینمی یک بیماری مزمن است یا حاد؟

متهموگلوبینمی می تواند به عنوان یک بیماری مزمن و حاد رخ دهد. اشکال ارثی متهموگلوبینمی، ناشی از جهش های ژنتیکی مؤثر بر آنزیم ها، اغلب مزمن هستند. متهموگلوبینمی اکتسابی، ناشی از داروها، مواد شیمیایی یا قرار گرفتن در معرض محیطی، بسته به ماهیت و طول مدت قرار گرفتن در معرض، می تواند به صورت حاد یا مزمن ظاهر شود.

سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض دود تنباکو چگونه بر آزمایش متهموگلوبین تأثیر می گذارد؟

سیگار کشیدن و قرار گرفتن در معرض دود تنباکو می تواند منجر به افزایش سطح مونوکسید کربن در خون شود که منجر به تشکیل کربوکسی هموگلوبین به جای متهموگلوبین می شود. در حالی که برخی از مطالعات ارتباط بالقوه بین سیگار کشیدن و متهموگلوبینمی را نشان می‌دهند، تاثیر اولیه بر سطح کربوکسی هموگلوبین است. تأثیر مستقیم سیگار بر سطوح متهموگلوبین ممکن است محدود باشد.

آزمایش متهموگلوبین چگونه بین اشکال مختلف هموگلوبین تفاوت قائل می شود؟

آزمایش متهموگلوبین معمولاً از روش هایی مانند اسپکتروفتومتری یا کواکسیمتری برای تمایز بین اشکال مختلف هموگلوبین از جمله متهموگلوبین استفاده می کند. هر شکل از هموگلوبین دارای یک طیف جذب منحصر به فرد است که به آزمایش اجازه می دهد تا درصد متهموگلوبین را نسبت به کل هموگلوبین خون تعیین کند.

نقش اسید اسکوربیک در درمان متهموگلوبینمی چیست؟

اسید اسکوربیک که به عنوان ویتامین C نیز شناخته می شود، می تواند به عنوان یک عامل کاهش دهنده در درمان متهموگلوبینمی عمل کند. این کمک می کند تا متهموگلوبین (+Fe3) به حالت آهنی طبیعی خود (+Fe2) برگردد. اسید اسکوربیک یک گزینه درمانی جایگزین است که متیلن بلو منع مصرف دارد یا در دسترس نیست. با این حال، استفاده از اسید اسکوربیک نیاز به بررسی دقیق دارد و اثربخشی آن ممکن است بسته به سناریوی بالینی خاص و ویژگی‌های بیمار متفاوت باشد.

در سایت Cleveland Clinic در مورد آزمایش متهموگلوبین بیشتر بخوانید:

متهموگلوبینمی (MetHb) یک اختلال خونی بسیار نادر است که گاهی اوقات “سندرم کودک آبی” نامیده می شود، که بر نحوه رساندن اکسیژن به سلول ها و بافت ها توسط گلبول های قرمز تأثیر می گذارد. افراد می توانند این بیماری را به ارث ببرند، اما MetHb معمولاً زمانی اتفاق می افتد که افراد از برخی داروها یا داروهای تفریحی یا قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص استفاده می کنند.

MetHb می تواند تهدید کننده زندگی باشد، به ویژه برای نوزادانی که با نوع شدید این بیماری متولد می شوند یا افرادی که از داروهای تفریحی استفاده می کنند. اغلب اوقات، ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی متهموگلوبینمی را با دارویی درمان می کنند که سطح متهموگلوبین را کاهش می دهد و علائم را از بین می برد.

مطالب مرتبط در متااورگانون:

آزمایش هموگلوبینوپاتی | الکتروفورز هموگلوبین | هموگلوبین ایزوالکتریک فوکوس

آزمایش هموگلوبینوپاتی | الکتروفورز هموگلوبین | هموگلوبین ایزوالکتریک فوکوس

افزایش هموگلوبین F و تشخیص بدخیمی های هماتولوژیک کودکان

افزایش هموگلوبین F و تشخیص بدخیمی های هماتولوژیک کودکان

آزمایش سلول داسی شکل | سیکل سل | Sickle Cell | هموگلوبین S

آزمایش سلول داسی شکل | سیکل سل | Sickle Cell | هموگلوبین S

آزمایش Osmotic Fragility | آزمایش شکنندگی اسمزی گلبول های قرمز | OF test

آزمایش Osmotic Fragility | آزمایش شکنندگی اسمزی گلبول های قرمز | OF test

آزمایش الکتروفورز پروتئین سرم (SPEP) | Protein Electrophoresis | ایمونوفیکساسیون الکتروفورز (IFE) | Immunofixation Electrophoresis |

آزمایش الکتروفورز پروتئین سرم (SPEP) | Protein Electrophoresis | ایمونوفیکساسیون الکتروفورز (IFE) | Immunofixation Electrophoresis |

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

مورد تایید و بازبینی شده توسط:

دکتر فرزاد باباخانی

این مقاله را به دوستان خود معرفی کنید

منابع مقاله

  • Chan T, Leung W, Chan CK, Lo H, Tso, W. Tsui, S, Chan T. Clinical experience in diagnosis and management of acquired methaemoglobinaemia: a case report and retrospective review. (https://www.hkmj.org/abstracts/v27n5/366.htm) Hong Kong Medical Journal. Accessed 8/26/2022.
  • Iolscan A, Bianchi P, Andolfo I, Russo R, Barcellin W, Fermo E. Recommendations for diagnosis and treatment of methemoglobinemia. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9291883/#!po=66.0714) Am J Hematol 2021 Dec; 96(12): 1666-1678. Accessed 8/26/2022.
  • Ludlow JT, Wilkerson RG, Nappe TM. Methemoglobinemia (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537317/#_NBK537317_pubdet_). [Updated 2021 Sep 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Accessed 8/26/2022.
  • Paudel S, Adhikari N, Mandal S, Srivatana P. A Case of Congenital Methemoglobinemia: Rare but Real. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35592205/) Cureus 2022 April; 14(4): e24152. Accessed 8/26/2022.
  • Beutler E: Methemoglobinemia and other causes of cyanosis. In Hematology. Sixth edition. Edited by WJ Williams, E Beutler, AJ Erslev, MA Lichtman. New York, McGraw-Hill Book Company, 2001, pp 611-614

این مقاله برای شما مفید بود؟