آزمایش هاپتوگلوبین | پروتئین متصل شونده به هموگلوبین | HPT | Hp

دکتر فرزاد باباخانی
آخرین بروزرسانی
7 آذر 1402
آخرین بروزرسانی
7 آذر 1402
آزمایش هاپتوگلوبین | پروتئین متصل شونده به هموگلوبین | HPT | Hp

آزمایش هاپتوگلوبین یک تست آزمایشگاهی است که سطح هاپتوگلوبین را در خون اندازه گیری می کند. هاپتوگلوبین یک پروتئین متصل شونده به هموگلوبین است که در کبد سنتز شده و در خون آزاد می شود. عملکرد اصلی هاپتوگلوبین اتصال به هموگلوبین آزاد شده از گلبول های قرمز لیز شده و در نتیجه جلوگیری از واکنش آهن موجود در هموگلوبین با اکسیژن مولکولی برای تولید سوپراکسید رادیکال آزاد است.

اسامی دیگر:

  • HPT
  • Hemoglobin-binding Protein
  • Hp

چرا آزمایش هاپتوگلوبین درخواست می شود؟

آزمایش هاپتوگلوبین معمولاً برای ارزیابی و تشخیص شرایط مرتبط با همولیز، که تجزیه گلبول های قرمز خون است، درخواست می شود. هاپتوگلوبین پروتئینی است که با هموگلوبین آزاد شده از گلبول های قرمز پاره شده متصل می شود و از حذف آن از طریق کلیه ها جلوگیری می کند و باعث بازیافت آن می شود. در اینجا دلایل اصلی درخواست آزمایش هاپتوگلوبین وجود دارد:

  • تشخیص کم خونی همولیتیک: کم خونی همولیتیک زمانی رخ می دهد که تجزیه سریع گلبول های قرمز خون وجود داشته باشد. سطوح پایین هاپتوگلوبین ممکن است نشان دهنده افزایش همولیز باشد که به تشخیص کم خونی های همولیتیک کمک می کند.
  • نظارت بر همولیز در انتقال خون: تست هاپتوگلوبین را می توان برای نظارت و ارزیابی اثربخشی انتقال خون، به ویژه در مواردی که ممکن است همولیز رخ دهد، استفاده کرد.
  • ارزیابی بیماری کبد: در برخی موارد، کاهش سطح هاپتوگلوبین می تواند با بیماری های کبدی مرتبط باشد، زیرا کبد در تولید هاپتوگلوبین نقش دارد.
  • التهاب و عفونت: سطح هاپتوگلوبین می تواند تحت تاثیر التهاب و عفونت باشد. سطوح بالا ممکن است در پاسخ به این شرایط مشاهده شود.
  • ارزیابی زردی: سطح هاپتوگلوبین ممکن است در کنار سایر آزمایش ها برای ارزیابی علت زردی در نظر گرفته شود، به خصوص در مواقعی که مشکوک به همولیز باشد.

توجه به این نکته مهم است که تفسیر آزمایش هاپتوگلوبین باید همراه با سایر تست های آزمایشگاهی و یافته های بالینی انجام شود تا به تشخیص دقیق برسد. مانند هر آزمایش پزشکی، نتایج آزمایش هاپتوگلوبین باید توسط یک متخصص مراقبت های بهداشتی در چارچوب سلامت کلی و سابقه پزشکی بیمار ارزیابی شود.

چه زمانی آزمایش هاپتوگلوبین بایستی انجام شود؟

آزمایش هاپتوگلوبین یک تست غربالگری معمول نیست و معمولا بر اساس نشانه های بالینی و نه صرفاً در پاسخ به علائم درخواست می شود. آزمایش هاپتوگلوبین به طور خاص زمانی استفاده می شود که مشکوک به همولیز باشد که شامل تجزیه گلبول های قرمز خون است. بنابراین، تصمیم برای انجام آزمایش هاپتوگلوبین بر اساس ارزیابی پزشک معالج از علائم بیمار، سابقه پزشکی و سایر عوامل مرتبط است.

علائمی که ممکن است باعث بررسی آزمایش هاپتوگلوبین شود عبارتند از:

  • خستگی و ضعف: به خصوص اگر این علائم حاکی از کم خونی باشد.
  • یرقان: زرد شدن پوست و چشم، که ممکن است نشان دهنده افزایش سطح بیلی روبین مرتبط با همولیز باشد.
  • کم خونی غیر قابل توضیح: زمانی که تعداد گلبول های قرمز بدون علت ظاهری کاهش یابد.
  • سابقه انتقال خون: برای افرادی که تزریق خون دریافت کرده اند، نظارت بر سطح هاپتوگلوبین می تواند به ارزیابی اثربخشی تزریق و پتانسیل همولیز کمک کند.
  • کم خونی همولیتیک مشکوک: در مواردی که مشکوک به تسریع تجزیه گلبول های قرمز خون باشد.

نمونه مورد نیاز برای آزمایش هاپتوگلوبین:

  • ظرف/لوله: لوله با درب قرمز یا زرد (ترجیحا همراه با ژل جداکننده)
  • نوع نمونه: سرم
  • حجم نمونه:  یک میلی لیتر
لوله لخته(Clot Activator1)

لوله های مورد استفاده برای آزمایش هاپتوگلوبین

شرایط-نگهداری-دمایی-نمونه-آزمایش-هاپتوگلوبینشرایط-قبول-یا-رد-نمونه-آزمایش-هاپتوگلوبین

روش های مختلف جمع آوری نمونه های آزمایشگاه

روش های مختلف جمع آوری نمونه های آزمایشگاه

لوله های آزمایش و ضد انعقادها (Test tubes and Anticoagulants)

لوله های آزمایش و ضد انعقادها (Test tubes and Anticoagulants)

ذخیره سازی نمونه های آزمایشگاهی

ذخیره سازی نمونه های آزمایشگاهی

روش های انجام آزمایش هاپتوگلوبین:

روش ایمونوتربیدیمتری (Immunoturbidimetry):

ایمونوتربیدیمتری روشی است که برای اندازه گیری غلظت مواد در نمونه بر اساس میزان کدورت یا تیرگی ناشی از تشکیل کمپلکس های آنتی ژن-آنتی بادی استفاده می شود. در مورد آزمایش هاپتوگلوبین، ایمونوتوربیدیمتری شامل برهمکنش بین هاپتوگلوبین و آنتی بادی های خاص است که منجر به تشکیل کمپلکس های ایمنی و سپس اندازه گیری کدورت می شود.

  • مجموعه نمونه: نمونه خون (سرم یا پلاسما) از بیمار با استفاده از تکنیک های استاندارد رگ گیری جمع آوری شود.
  • تهیه معرف ها: معرف حاوی آنتی بادی های مخصوص هاپتوگلوبین تهیه کنید. این معرف همچنین ممکن است حاوی اجزای دیگری برای افزایش ویژگی واکنش باشد.
  • انکوباسیون: نمونه بیمار را با معرف آنتی بادی اختصاصی هاپتوگلوبین مخلوط کنید و اجازه دهید مخلوط انکوبه شود. در طول این دوره نهفتگی، تشکیل کمپلکس های ایمنی صورت می گیرد.
  • اندازه گیری: مخلوط را به یک کووت یا محفظه واکنش در کدورت سنج، وسیله ای که برای ایمونوتوربیدیمتری استفاده می شود، منتقل کنید.
  • خواندن کدورت: کدورت سنج نور را از طریق نمونه ساطع می کند و ردیاب نوری شدت نور عبوری را اندازه می گیرد. این ابزار کدورت را بر اساس کاهش نور عبوری ناشی از تشکیل کمپلکس های ایمنی محاسبه می کند.
  • تحلیل داده ها: این ابزار یک مقدار عددی را ارائه می دهد که مطابق با غلظت هاپتوگلوبین در نمونه بیمار است. برای تفسیر نتایج آزمایش هاپتوگلوبین، این مقدار را با محدوده های مرجع مقایسه کنید.

اساس روش روش ایمونوتربیدیمتری

روش ایمونونفلومتری (Immunonephelometry):

ایمونونفلومتری یک روش آزمایشگاهی است که برای تعیین کمیت غلظت یک پروتئین خاص در نمونه بر اساس اندازه گیری نور پراکنده شده توسط کمپلکس های آنتی ژن-آنتی بادی استفاده می شود. در زمینه آزمایش هاپتوگلوبین، ایمونونفلومتری شامل برهمکنش بین هاپتوگلوبین و آنتی بادی های خاص است که منجر به تشکیل کمپلکس های ایمنی می شود. سپس شدت نور پراکنده برای تعیین غلظت هاپتوگلوبین در نمونه اندازه گیری می شود.

  • مجموعه نمونه: نمونه خون (سرم یا پلاسما) از بیمار با استفاده از تکنیک های استاندارد رگ گیری جمع آوری شود.
  • تهیه معرف ها: معرف حاوی آنتی بادی های مخصوص هاپتوگلوبین تهیه کنید. این معرف همچنین ممکن است حاوی اجزای دیگری برای افزایش ویژگی واکنش باشد.
  • انکوباسیون: نمونه بیمار را با معرف آنتی بادی اختصاصی هاپتوگلوبین مخلوط کنید و اجازه دهید مخلوط انکوبه شود. در طول این دوره کمون، کمپلکس های ایمنی تشکیل می شوند.
  •  بارگیری نفلومتر: مخلوط انکوبه شده را به کووت نمونه یا محفظه واکنش نفلومتر انتقال دهید.
  • انتشار نور: نفلومتر یک پرتو نور از طریق نمونه ساطع می کند. وجود کمپلکس های ایمنی در نمونه باعث پراکندگی نور می شود.
  • تشخیص نور: ردیاب نوری ابزار، شدت نور پراکنده شده را در یک زاویه خاص اندازه گیری می کند. نفلومتر برای تشخیص نور پراکنده به جای نور عبوری طراحی شده است.
  • تحلیل داده ها: نفلومتر غلظت هاپتوگلوبین را بر اساس شدت نور پراکنده محاسبه می کند و یک مقدار عددی برای غلظت هاپتوگلوبین در نمونه ارائه می کند.

اساس روش نفلومتری 1

توجه به این نکته مهم است که جزئیات خاص این روش ممکن است بسته به دستورالعمل سازنده و نوع نفلومتر مورد استفاده در آزمایشگاه متفاوت باشد. همیشه از رویه های عملیاتی استاندارد آزمایشگاه پیروی کنید.

روش الکتروفورز ژل پلی آکریل آمید (PAGE):

PAGE یک روش آزمایشگاهی است که برای جداسازی پروتئین ها بر اساس اندازه و بار آنها استفاده می شود. در زمینه آزمایش هاپتوگلوبین، PAGE را می توان برای شناسایی و تعیین کمیت هاپتوگلوبین از طریق الگوی مهاجرت آن در ژل به کار برد.

  • آماده سازی نمونه: نمونه های سرم یا پلاسمای حاوی هاپتوگلوبین برای الکتروفورز تهیه می شود. نمونه‌ها را می‌توان برای دناتوره کردن پروتئین‌ها و از بین بردن مواد مزاحم تحت درمان قرار داد.
  • تهیه ژل: ژل پلی آکریل آمید با غلظت خاص مناسب برای جداسازی پروتئین ها تهیه می شود. ژل بین دو صفحه شیشه ای ریخته می شود و یک لایه نازک را تشکیل می دهد که از طریق آن پروتئین ها می توانند مهاجرت کنند.
  • بارگیری نمونه ها: نمونه های سرم یا پلاسمای آماده شده در چاهک هایی در یک انتهای ژل بارگذاری می شوند. چندین نمونه را می توان به طور همزمان بارگذاری کرد.
  • الکتروفورز: جریان الکتریکی در سراسر ژل اعمال می شود و باعث مهاجرت پروتئین ها از طریق ماتریکس ژل می شود. پروتئین ها بر اساس اندازه و بار خود حرکت می کنند و پروتئین های کوچکتر سریعتر از پروتئین های بزرگتر مهاجرت می کنند.
  • رنگ: پس از الکتروفورز، ژل به طور معمول با رنگی که به طور خاص به پروتئین ها متصل می شود، رنگ می شود. این امکان تجسم نوارهای پروتئینی را فراهم می کند.
  • تراکم سنجی: ژل را می توان تحت چگالی سنجی قرار داد، تکنیکی که شدت نوارهای موجود در ژل را اندازه گیری می کند. این مقدار هر پروتئین موجود را کمیت می کند.
  • شناسایی هاپتوگلوبین: هاپتوگلوبین دارای ویژگی های مهاجرت متمایز در ژل های پلی آکریل آمید است. معمولاً به عنوان یک باند مجزا ظاهر می شود و موقعیت آن را می توان با استانداردها یا کنترل های شناخته شده مقایسه کرد.
  • کمیت: شدت نوار هاپتوگلوبین متناسب با غلظت آن در نمونه است. تراکم سنجی یا سایر روش های کمی برای اندازه گیری شدت باند و تعیین کمیت هاپتوگلوبین موجود استفاده می شود.
الگوی الکتروفورز پروتئین های سرم

الگوی الکتروفورز پروتئین های سرم

ملاحظات:

  • انتخاب غلظت ژل بر جداسازی پروتئین ها تأثیر می گذارد. غلظت مناسب باید بر اساس محدوده اندازه پروتئین های تحت بررسی انتخاب شود.
  • سیستم های بافر مختلفی ممکن است برای الکتروفورز استفاده شود که بر مهاجرت پروتئین ها تأثیر می گذارد. معمولاً از بافرهای تریس گلیسین یا تریس-تریسین استفاده می شود.
  • برای اطمینان از دقت، گنجاندن پروتئین های استاندارد با وزن مولکولی شناخته شده در ژل بسیار مهم است. اینها به عنوان نقاط مرجع برای شناسایی هاپتوگلوبین عمل می کنند.
  • رنگ آمیزی Coomassie Brilliant Blue یا نقره ای اغلب برای تجسم پروتئین در ژل های پلی آکریل آمید استفاده می شود.
  • اجرای اقدامات کنترل کیفیت برای اطمینان از تکرارپذیری و قابلیت اطمینان نتایج.

پیروی از پروتکل های استاندارد و رجوع به دستورالعمل های خاص ارائه شده توسط آزمایشگاه یا سازنده تجهیزات برای اطلاعات دقیق و به روز ضروری است. علاوه بر این، نتایج را در ارتباط با اطلاعات بالینی تفسیر کنید تا نتایج معنی‌داری در مورد وضعیت بیمار به دست آورید.

روش الکتروفورز ایمونوفیکساسیون (Immunofixation Electrophoresis):

این یک روش آزمایشگاهی است که الکتروفورز را با رسوب ایمنی ترکیب می‌کند تا پروتئین‌های خاص را در یک نمونه شناسایی و کمی کند. این روش معمولاً برای توصیف و جداسازی پروتئین ها بر اساس برهمکنش های آنتی ژن-آنتی بادی آنها استفاده می شود. در زمینه آزمایش هاپتوگلوبین، الکتروفورز ایمونوفیکساسیون شامل استفاده از آنتی بادی های مخصوص هاپتوگلوبین برای شناسایی و تعیین کمیت این پروتئین است.

  • آماده سازی نمونه: نمونه های سرم یا پلاسمای حاوی هاپتوگلوبین برای الکتروفورز تهیه می شود. این نمونه‌ها ممکن است برای دناتوره کردن پروتئین‌ها و از بین بردن مواد تداخل‌کننده درمان شوند.
  • الکتروفورز: نمونه های آماده شده بر روی ژل، معمولاً ژل پلی آکریل آمید، تحت الکتروفورز قرار می گیرند. پروتئین های موجود در نمونه تحت تأثیر میدان الکتریکی در ژل حرکت می کنند و بر اساس اندازه و بار خود از هم جدا می شوند.
  • انتقال به ممبران: پس از الکتروفورز، پروتئین های جدا شده از ژل به غشایی که به طور معمول از نیتروسلولز یا PVDF (پلی وینیلیدین فلوراید) ساخته شده است، منتقل می شوند.
  • انکوباسیون با آنتی بادی ها: غشا با آنتی بادی های مخصوص هاپتوگلوبین انکوبه می شود. این آنتی بادی ها به هاپتوگلوبین موجود در نمونه متصل می شوند.
  • مراحل شستشو: آنتی بادی های غیر متصل شسته می شوند تا سیگنال های پس زمینه کاهش یابد و ویژگی سنجش افزایش یابد.
  • تشخیص: یک آنتی بادی ثانویه نشاندار شده با یک نشانگر قابل تشخیص، مانند یک آنزیم یا یک برچسب فلورسنت، اعمال می شود. این آنتی بادی ثانویه به آنتی بادی های اولیه متصل به هاپتوگلوبین متصل می شود و یک سیگنال قابل مشاهده ایجاد می کند.
  • تجسم: نشانگر اعمال شده یک نوار یا الگوی قابل مشاهده روی غشاء ایجاد می کند که در آن هاپتوگلوبین وجود دارد. این امکان شناسایی هاپتوگلوبین و تعیین کمیت آن بر اساس شدت باند را فراهم می کند.

ملاحظات:

  • اختصاصی بودن آنتی بادی های مورد استفاده برای شناسایی دقیق هاپتوگلوبین بسیار مهم است. کیت های تجاری موجود با آنتی بادی های معتبر اغلب استفاده می شود.
  • اجرای اقدامات کنترل کیفیت برای اطمینان از صحت و تکرارپذیری نتایج.
  • نتایج را با مقایسه الگو و شدت باندها با استانداردها یا کنترل ها تفسیر کنید. هاپتوگلوبین بر اساس اتصال آنتی بادی خاص آن شناسایی خواهد شد.
  • الکتروفورز ایمونوفیکساسیون ویژگی بالایی را ارائه می دهد، زیرا جداسازی الکتروفورتیک را با ویژگی تعامل آنتی بادی-آنتی ژن ترکیب می کند.
  • این روش امکان شناسایی همزمان چندین پروتئین در یک نمونه را فراهم می کند.
  • حساسیت می تواند متفاوت باشد و غلظت پایین پروتئین ممکن است به راحتی قابل تشخیص نباشد.
  • وجود و شدت نوارهای مربوط به هاپتوگلوبین برای شناسایی و تعیین کمیت پروتئین استفاده می شود.

SPEP

پیروی از پروتکل های استاندارد و رجوع به دستورالعمل های خاص ارائه شده توسط آزمایشگاه یا سازنده کیت برای اطلاعات دقیق و به روز بسیار مهم است. علاوه بر این، نتایج را در ارتباط با اطلاعات بالینی برای درک جامع از وضعیت بیمار تفسیر کنید.

آمادگی قبل از انجام آزمایش هاپتوگلوبین:

به آمادگی خاصی نیاز ندارد

چه چیزی در آزمایش هاپتوگلوبین مورد بررسی قرار می گیرد؟

هاپتوگلوبین پروتئینی است که توسط کبد تولید می شود و بدن از آن برای پاکسازی هموگلوبین آزاد (هموگلوبینی که در خارج از گلبول های قرمز خون یافت می شود) از گردش خون استفاده می کند. آزمایش هاپتوگلوبین، میزان هاپتوگلوبین خون را اندازه گیری می کند.

نیمه عمر گردشی هاپتوگلوبین، بدون هموگلوبین، تقریباً 4 روز است. هاپتوگلوبین شبیه ایمونوگلوبولین های پلاسما است که به هموگلوبین متصل می شود. کمپلکس‌های هموگلوبین-هاپتوگلوبین در عرض چند دقیقه توسط سیستم رتیکولواندوتلیال از گردش خون خارج می‌شوند، جایی که هموگلوبین به گلوبین و هم تجزیه می‌شود، که بیشتر به آهن و بیلی روبین تجزیه می‌شود.

کمپلکس های هاپتوگلوبین-هموگلوبین برای حذف از گردش خون توسط اندوسیتوز به گیرنده مونوسیت / ماکروفاژ CD163 متصل می شود. هنگامی که ظرفیت اتصال هموگلوبین هاپتوگلوبین از بین برود، هموگلوبین آزاد به عنوان دایمرهای زنجیره β- زنجیره α وارد فیلتر گلومرولی می شود که متعاقباً در لوله های کلیوی پروگزیمال بازجذب شده و به هموسیدرین تبدیل می شود.هنگامی که هموگلوبین از گلومرول های کلیوی عبور می کند و منجر به هموگلوبینوری می شود.

جذب-کمپلکس-هاپتوگلوبین-هموگلوبین-توسط-ماکروفاژ

جذب کمپلکس هاپتوگلوبین-هموگلوبین توسط ماکروفاژ

 

تشکیل کمپلکس هاپتوگلوبین-هموگلوبین از فیلتر شدن هموگلوبین توسط کلیه ها و انتقال به ادرار که می تواند برای کلیه ها سمی باشد، جلوگیری می کند.

با این حال، هنگامی که تعداد بیشتری از گلبول های قرمز آسیب دیده و/یا تجزیه می شوند (همولیز)، هموگلوبین آن ها در خون آزاد می شود و میزان هموگلوبین آزاد در گردش خون افزایش می یابد. هنگامی که تعداد زیادی از گلبول های قرمز از بین می روند، سطح هاپتوگلوبین در خون به طور موقت کاهش می یابد زیرا هاپتوگلوبین سریعتر ازمقدار تولید شده در کبد مصرف می شود.

کاهش میزان هاپتوگلوبین ممکن است نشانه ای از این باشد که شما به شرایطی مبتلا هستید که باعث از بین رفتن یا تجزیه گلبول های قرمز خون می شود. هنگامی که ظرفیت اتصال هاپتوگلوبین کاهش یابد، سطح هموگلوبین آزاد در گردش خون بالا می رود و ممکن است به دلیل استرس اکسیداتیو هموگلوبین آزاد باعث آسیب بافتی و/یا اختلال عملکرد ارگان ها شود.

افزایش تخریب RBC ممکن است به دلیل شرایط ارثی یا اکتسابی باشد. برخی از نمونه‌ها عبارتند از واکنش‌های انتقال خون، داروهای خاص، و شکستگی دیواره RBC ها، به دلیل استفاده از  دریچه‌های مصنوعی قلب. تخریب ممکن است خفیف یا شدید باشد، به طور ناگهانی (حاد) رخ دهد و یا در یک دوره زمانی طولانی (مزمن) طول بکشد، و می تواند منجر به کم خونی همولیتیک شود. افراد مبتلا به کم خونی همولیتیک ممکن است علائمی مانند خستگی، ضعف و تنگی نفس را تجربه کنند و پوست آنها ممکن است رنگ پریده یا زرد شود که به آن یرقان نیز می گویند.

آنمی همولیتیک

تخریب گلبول های قرمز

کم خونی های مگالوبلاستیک به دلیل افزایش تخریب پیش سازهای RBC مگالوبلاستیک در مغز استخوان می توانند سطح هاپتوگلوبین را کاهش دهند.

هاپتوگلوبین ها در بیماران مبتلا به بیماری اولیه کبدی که با کم خونی های همولیتیک مرتبط نیست نیز کاهش می یابد. به این دلیل است که کبد بیمار قادر به تولید این گلیکوپروتئین ها نیست. هماتوم می تواند سطح هاپتوگلوبین را با جذب هموگلوبین در خون و با اتصال هموگلوبین به هاپتوگلوبین کاهش دهد.

غلظت بالای هاپتوگلوبین در بسیاری از بیماری های التهابی یافت می شود، و بنابراین هاپتوگلوبین می تواند به عنوان یک پروتئین واکنش دهنده فاز حاد استفاده شود. سطح هاپتوگلوبین با عفونت شدید، التهاب، تخریب بافت، انفارکتوس حاد میوکارد (AMI)، سوختگی و برخی سرطان ها افزایش می یابد.

عوامل مداخله گر در آزمایش هاپتوگلوبین:

  • کاهش جزئی در سطح هاپتوگلوبین در دوران بارداری مشاهده می شود.
  • عفونت مداوم می تواند باعث افزایش کاذب نتایج آزمایش شود.
  • داروهایی که ممکن است باعث افزایش سطح هاپتوگلوبین شوند عبارتند از آندروژن ها و استروئیدها.
  • داروهایی که ممکن است باعث کاهش سطوح شوند عبارتند از:کلرپرومازین،دیفن هیدرامین،ایندومتاسین،ایزونیازید،نیتروفورانتوئین، داروهای ضد بارداری خوراکی،کینیدین و استرپتومایسین.
  • هاپتوگلوبین پایین برای 3 تا 6 ماه اول زندگی طبیعی است.
تداخلات دارویی در آزمایش ها | Interference of medicines in laboratory tests

تداخلات دارویی در آزمایش ها | Interference of medicines in laboratory tests

اهمیت بالینی آزمایش هاپتوگلوبین:

افزایش سطح سرم:

  • بیماری های کلاژن-روماتیسمی
  • عفونت (مانند پیلونفریت، عفونت مجاری ادراری [UTI]، ذات الریه)
  • تخریب بافت (مانند انفارکتوس میوکارد [MI])
  • نفریت
  • کولیت اولسراتیو
  • نئوپلازی
  • انسداد صفراوی: هاپتوگلوبین که به هموگلوبین متصل می شود، توسط کبد در صفرا دفع می شود. انسداد این دفع را کاهش می دهد.
  • هاپتوگلوبین یک واکنش دهنده فاز حاد است و با التهاب یا نکروز بافتی افزایش می یابد.

کاهش سطح سرم:

  • کم خونی همولیتیک (مانند اریتروبلاستوز جنینی، کم خونی های همولیتیک خودایمنی، هموگلوبینوپاتی ها، هموگلوبینوری حمله ای شبانه، کم خونی همولیتیک ناشی از دارو یا اورمی): در این بیماری ها همولیز رخ می دهد و هموگلوبین آزاد می شود. هموگلوبین آزاد محکم به هاپتوگلوبین متصل است. این کمپلکس کاتابولیز می شود. هاپتوگلوبین نمی تواند به اندازه کافی سریع جایگزین شود و سطح آن در خون کاهش می یابد.
  • واکنش های انتقال خون: آنتی بادی های ABO به آنتی ژن های ABO روی غشای RBC متصل می شوند و باعث همولیز می شوند. هموگلوبین از RBC آزاد می شود. هموگلوبین آزاد محکم به هاپتوگلوبین متصل است. کمپلکس کاتابولیز می شود. هاپتوگلوبین نمی تواند به اندازه کافی سریع جایگزین شود و سطح آن در خون کاهش می یابد.
  • دریچه های مصنوعی قلب: ضربه مکانیکی دریچه روی RBC باعث همولیز می شود
  • بیماری اولیه کبد: کبد بیمار نمی تواند مقادیر کافی هاپتوگلوبین تولید کند. کبد تنها منبع تولید هاپتوگلوبین است.
  • هماتوم
  • خونریزی بافتی: هموگلوبین آزاد موجود در هماتوم به هاپتوگلوبین متصل می شود.
  • آهاپتوگلوبینمی مادرزادی
  • کمبود G6PD
  • اسپرهسیتوز ارثی
  • فشار خون
  • مونونوکلئوز عفونی
  • آلودگی به مالاریا
  • بیماری سلول داسی شکل
  • تالاسمی

ملاحظات بالینی آزمایش هاپتوگلوبین:

  • در ارزیابی کم خونی، سطح هاپتوگلوبین ممکن است همراه با اندازه گیری تعداد رتیکولوسیت ها و شمارش کامل خون ارزیابی شود.
  • کم خونی همولیتیک معمولاً منجر به کاهش سطح هاپتوگلوبین، افزایش تعداد رتیکولوسیت ها و کاهش تعداد RBC، هموگلوبین و هماتوکریت می شود.
  • اگر سطح هاپتوگلوبین در حضور افزایش تعداد رتیکولوسیت ها طبیعی باشد، تخریب RBC احتمالاً داخل عروقی نیست. به احتمال زیاد در طحال و کبد رخ می دهد.
  • اگر هم سطح هاپتوگلوبین و هم تعداد رتیکولوسیت ها نرمال باشد، به احتمال زیاد کم خونی به دلیل همولیز RBC نیست.

محدوده مرجع آزمایش هاپتوگلوبین:

  • Adult: 50–220 mg/dL or 0.5–2.2 g/L (SI units)
  • Newborn: 0–10 mg/dL or 0–0.1 g/L (SI units)

مقادیر بحرانی:

<40 mg/dL

مقادیر بحرانی در آزمایشگاه های تشخیص طبی | Critical values in medical diagnosis laboratories

مقادیر بحرانی در آزمایشگاه های تشخیص طبی | Critical values in medical diagnosis laboratories

توجه: محدوده مرجع و واحد آزمایش هاپتوگلوبین وابسته به روش انجام و کیت می باشد و ممکن است در آزمایشگاه های مختلف متفاوت باشد. بنابراین توصیه می گردد که آزمایش ها ترجیحا در یک آزمایشگاه مورد بررسی قرار گیرد.

سوالات متداول

چگونه از نتایج آزمایش هاپتوگلوبین استفاده می شود؟

آزمایش هاپتوگلوبین در درجه اول برای کمک به تشخیص و ارزیابی کم خونی همولیتیک و تشخیص آن از کم خونی به دلایل دیگر استفاده می شود. آزمایش برای کمک به تعیین اینکه آیا گلبول های قرمز خون (RBC) در حال شکستن یا تخریب زودرس هستند استفاده می شود. ممکن است همراه با سایر آزمایش ها مانند شمارش کامل خون (CBC، از جمله شمارش RBC، هموگلوبین، هماتوکریت)، شمارش رتیکولوسیت ها، لاکتات دهیدروژناز، بیلی روبین، آزمایش مستقیم آنتی گلوبولین، و اسمیر خون استفاده شود.

تخریب گلبول قرمز

تخریب گلبول قرمز

اگرچه آزمایش هاپتوگلوبین یک آزمایش حساس برای کم خونی همولیتیک است، اما نمی توان از آن برای تشخیص علت این بیماری استفاده کرد. سایر آزمایش ها ممکن است برای کمک به تعیین علت مورد نیاز باشد، مانند آزمایش های اتوآنتی بادی برای تشخیص علل خودایمنی، آزمایش سلول داسی شکل، G6PD یا ارزیابی هموگلوبین.

اگر تزریق خون داشته اید، آزمایش هاپتوگلوبین همراه با آزمایش آنتی گلوبولین مستقیم برای کمک به تعیین اینکه آیا واکنش انتقال خون داشته اید یا خیر، درخواست می شود.

اگر سطح هاپتوگلوبین شما پایین است، ممکن است آزمایش در زمان دیگری برای مانیتور وضعیت شما، ارزیابی تغییرات غلظت و کمک به تعیین اینکه آیا افزایش تخریب گلبول های قرمز ادامه دارد یا خیر، تکرار شود.

چه زمانی آزمایش هاپتوگلوبین درخواست می شود؟

آزمایش هاپتوگلوبین زمانی درخواست می شود که علائم و نشانه های مرتبط با کم خونی همولیتیک را داشته باشید. برخی از نمونه ها عبارتند از:

  • خستگی، ضعف
  • رنگ پریدگی پوست (رنگ پریدگی)
  • غش کردن
  • تنگی نفس
  • ضربان قلب سریع
  • زردی، زرد شدن پوست و سفیدی چشم
  • ادرار قرمز یا قهوه ای (به دلیل وجود خون / هموگلوبین)

آزمایش هاپتوگلوبین همچنین ممکن است زمانی انجام شود که سایر نتایج آزمایش ها با کم خونی همولیتیک مطابقت داشته باشد. اینها ممکن است افزایش بیلی روبین، هموگلوبین در ادرار (هموگلوبینوری)، کاهش تعداد RBC، و افزایش تعداد رتیکولوسیت ها و سطح لاکتات دهیدروژناز را نشان دهند.

نتیجه آزمایش هاپتوگلوبین چه چیزی را نشان می دهد؟

نتایج آزمایش هاپتوگلوبین با دقت و همراه با نتایج سایر آزمایش‌ها، مانند شمارش رتیکولوسیت‌ها، تعداد گلبول‌های قرمز (RBC)، هموگلوبین (Hb)، هماتوکریت (HCT) یا شمارش کامل خون (CBC) تفسیر می‌شوند.

هنگامی که سطح هاپتوگلوبین شما به طور قابل توجهی کاهش می یابد، همراه با افزایش تعداد رتیکولوسیت ها و کاهش تعداد گلبول های قرمز، هموگلوبین و هماتوکریت، احتمال دارد درجاتی از کم خونی همولیتیک همراه با گلبول های قرمز تخریب شده در گردش خون (همولیز داخل عروقی) داشته باشید.

اگر سطح هاپتوگلوبین شما نرمال یا مرزی نرمال باشد و تعداد رتیکولوسیت ها افزایش یافته باشد، احتمالاً تخریب RBC در اندام هایی مانند طحال و کبد (همولیز خارج عروقی) رخ می دهد. از آنجا که هموگلوبین در خون آزاد نمی شود، هاپتوگلوبین مصرف نمی شود و در سطح طبیعی باقی می ماند. با این حال، در همولیز خارج عروقی شدید، سطح هاپتوگلوبین می تواند پایین باشد زیرا همولیز بیش از حد می تواند مقداری هموگلوبین را در گردش خون آزاد کند. اگر سطح هاپتوگلوبین شما طبیعی است و تعداد رتیکولوسیت ها افزایش نیافته است، احتمالاً کم خونی شما به دلیل تجزیه RBC نیست، بلکه به دلیل دیگری است.

تفسیر نتایج هاپتوگلوبین

هاپتوگلوبینتعداد رتیکولوسیت هاهموگلوبین، هماتوکریتتفسیر احتمالی
کاهش قابل توجهافزایشکاهشگلبول های قرمز در داخل رگ های خونی تخریب می شوند (همولیز داخل عروقی)
طبیعی یا کاهش نسبیافزایشکاهشاحتمال تخریب گلبول های قرمز در اندام هایی مانند طحال و کبد (همولیز خارج عروقی)
نرمالنرمالکاهشکم خونی ناشی از علتی غیر از تخریب گلبول های قرمز (مانند کاهش تولید RBC در مغز استخوان)

اگر هاپتوگلوبین بدون هیچ نشانه ای از کم خونی همولیتیک کاهش یابد، این امکان وجود دارد که کبد مقادیر کافی هاپتوگلوبین را تولید نکند. این ممکن است در بیماری کبد دیده شود، اگرچه هاپتوگلوبین معمولاً برای تشخیص یا نظارت بر بیماری کبد استفاده نمی شود.

آیا چیز دیگری هست که باید بدانم؟

کمبود مادرزادی هاپتوگلوبین (به نام “آهاپتوگلوبینمی” که با همولیز یا بیماری کبدی ارتباطی ندارد) در جمعیت عمومی نیز دیده می شود که حدود 0/1 درصد از قفقازی ها و 4 درصد از آمریکایی های آفریقایی تبار (تا 30 درصد در آفریقایی هایی با منشاء خاص غرب آفریقا) را تحت تأثیر قرار می دهد. پزشک شما ممکن است آزمایش‌های اضافی (مانند آزمایش هموپکسین) را برای کمک به تعیین اینکه آیا هاپتوگلوبین پایین مادرزادی است یا مربوط به همولیز RBC است، درخواست کند.

سطح پایین هاپتوگلوبین برای نوزادان و نوزادان کمتر از 6 ماه طبیعی است.

چه شرایط یا عوامل دیگری غیر از همولیز می تواند بر سطح هاپتوگلوبین تأثیر بگذارد؟

هاپتوگلوبین یک پروتئین “فاز حاد” در نظر گرفته می شود. این بدان معنی است که در بسیاری از بیماری های التهابی مانند کولیت اولسراتیو، بیماری روماتیسمی حاد، حمله قلبی و عفونت شدید افزایش می یابد. اگر یکی از این شرایط را دارید، می تواند تفسیر نتایج هاپتوگلوبین را پیچیده کند. آزمایش هاپتوگلوبین معمولاً برای کمک به تشخیص یا مانیتور این شرایط استفاده نمی شود.

سطح هاپتوگلوبین ممکن است تحت تأثیر از دست دادن خون گسترده و شرایط مرتبط با اختلال عملکرد کلیه و همچنین بیماری کبد باشد.

داروهایی که می توانند سطح هاپتوگلوبین را افزایش دهند شامل آندروژن ها و کورتیکواستروئیدها هستند. داروهایی که می توانند غلظت هاپتوگلوبین را کاهش دهند عبارتند از ایزونیازید، کینیدین، استرپتومایسین و قرص های ضد بارداری.

اگر سطح هاپتوگلوبین پایین باشد، چه زمانی به حالت عادی باز می گردد؟

بستگی به علت سطح پایین دارد. اگر ناشی از همولیز حاد باشد، مانند آنچه که ممکن است با واکنش انتقال خون دیده شود، پس از برطرف شدن واکنش به حالت عادی باز می گردد. اگر به دلیل همولیز مزمن باشد، در صورتی که شرایط زمینه ای برطرف شود، سطح باید به حالت عادی بازگردد. اگر بیماری زمینه ای قابل حل نباشد یا اگر کاهش سطح هاپتوگلوبین به دلیل کاهش تولید به دلیل بیماری کبد باشد، ممکن است سطح پایین تر از حد طبیعی باشد.

در سایت Medline Plus در مورد آزمایش هاپتوگلوبین بیشتر بخوانید:

هاپتوگلوبین پروتئینی است که توسط کبد شما ساخته می شود. به نوع خاصی از هموگلوبین متصل می شود. هموگلوبین پروتئینی در گلبول های قرمز شماست که اکسیژن را از ریه ها به بقیه بدن می رساند. بیشتر هموگلوبین در داخل گلبول های قرمز قرار دارد، اما مقادیر کمی در جریان خون گردش می کند. هاپتوگلوبین در جریان خون به هموگلوبین متصل می شود. این دو پروتئین با هم به عنوان کمپلکس هاپتوگلوبین-هموگلوبین شناخته می شوند. این کمپلکس به سرعت از جریان خون پاک شده و توسط کبد شما از بدن خارج می شود.

مطالب مرتبط در متااورگانون:

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

آزمایش رتیکولوسیت | Reticulocytes | RPI | شاخص تولید رتیکولوسیت | Reticulocyte Production Index

آزمایش رتیکولوسیت | Reticulocytes | RPI | شاخص تولید رتیکولوسیت | Reticulocyte Production Index

آزمایش اسمیر خون محیطی | peripheral blood smear

آزمایش اسمیر خون محیطی | peripheral blood smear

آزمایش بیلی روبین (Bilirubin)

آزمایش بیلی روبین (Bilirubin)

آزمایش آنتی گلوبولین مستقیم (DAT) | آزمایش کومبس مستقیم

آزمایش آنتی گلوبولین مستقیم (DAT) | آزمایش کومبس مستقیم

آزمایش گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز (G6PD) | RBC G6PD | Glucose 6 phosphate dehydrogenase

آزمایش گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز (G6PD) | RBC G6PD | Glucose 6 phosphate dehydrogenase

آزمایش لاکتات دهیدروژناز (LDH) | Lactate dehydrogenase

آزمایش لاکتات دهیدروژناز (LDH) | Lactate dehydrogenase

در جای دیگر وب:

مورد تایید و بازبینی شده توسط:

دکتر فرزاد باباخانی

این مقاله را به دوستان خود معرفی کنید

منابع مقاله

 

2020 Review completed by Hoda Hagrass, MD, Ph.D., Medical Director of clinical chemistry and immunology laboratories, UAMS.

Haptoglobin (HP) Test. MedlinePlus. Available online at https://medlineplus.gov/lab-tests/haptoglobin-hp-test/ Accessed on 8/25/2020.

Andersen C., Torvund-Jensen M., Nielsen M., et al. Structure of the haptoglobin–haemoglobin complex. Nature 489, 456–459 (2012). Available online at https://doi.org/10.1038/nature11369. Accessed August 2020.

Shih AW, McFarlane A, Verhovsek M. Haptoglobin testing in hemolysis: measurement and interpretation. Am J Hematol. 2014;89(4):443-447. doi:10.1002/ajh.23623.

John V. Mitsios. Distinguishing In Vivo Versus In Vitro Hemolysis. CLN Ask the Expert: December 2018. Available online at https://www.aacc.org/publications/cln/articles/2018/december/distinguishing-in-vivo-versus-in-vitro-hemolysis. Accessed on 8/26/2020.

Contemporary Practice in Clinical Chemistry. William Clarke and Mark Marzinke. 4th Edition, AACC Press, Elsevier.

RE Langlois M, Delanghe J. Clin Chem 1996;42:1589-1600.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 466-467.

(© 2005). Haptoglobin. ARUP’s Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_291a.jsp#4273706.

Dhaliwal, G. et. al. (2004 June 1). Hemolytic Anemia. American Family Physician [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/20040601/2599.html.

Nanda, R., Updated (2005 February 1). Haptoglobin. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003634.htm.

(© 1995-2005). Autoimmune Hemolytic Anemia. Merck Manual-Second Home Edition [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmhe/sec14/ch172/ch172f.html?qt=haptoglobin&alt=sh.

O-Hara Paggen, M. (1999 September 1). HELLP Syndrome: Recognition and Perinatal Management. American Family Physician [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/990901ap/829.html.

Sibai, B. (2004 May). Diagnosis, Controversies, and Management of the Syndrome of Hemolysis, Elevated Liver Enzymes, and Low Platelet Count. ACOG, High-Risk Pregnancy Series: An Expert’s View v 103 (5 part 1). [On-line journal]. Available online at http://www.mccn.edu/library/ABOG/2005/PMID15121574.pdf#search=’test%20haptoglobin’.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 199.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp 512-513.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition]. Pp 840.

Levin, M. (2007 March 8). Haptoglobin. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003634.htm . Accessed on 11/23/08.

(2006 September). What is Hemolytic Anemia? National Heart Lung and Blood Institute [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/ha/ha_whatis.html. Accessed on 11/23/08.

Schick, P. (2007 January 29). Hemolytic Anemia. eMedicine [On-line information]. Available online at http://www.emedicine.com/med/TOPIC979.HTM. Accessed on 11/23/08.

Gersten, T. (Updated 2012 February 8). Haptoglobin. MedlinePlus Medical Encyclopedia. [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003634.htm. Accessed August 2012.

(© 1995–2012). Haptoglobin, Serum. Mayo Clinic Mayo Medical Laboratories [On-line information]. Available online at http://www.mayomedicallaboratories.com/test-catalog/Overview/9168. Accessed August 2012.

Lichtin, A. (Revised 2009 February). Overview of Hemolytic Anemia. Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online through http://www.merck.com. Accessed August 2012.

(2011 April 1). What is Hemolytic Anemia? National Heart Lung and Blood Institute [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/ha/. Accessed August 2012.

Schick, P. (Updated 2011 August 8). Hemolytic Anemia. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/201066-overview. Accessed August 2012.

(2008 November). Haptoglobin (HP) Genotyping. ARUP Laboratories Technical Bulletin [On-line information]. Available online through https://www.aruplab.com. Accessed August 2012.

Cook, J. et. al. (Updated 2011 July). Hemolytic Anemias. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/HemolyticAnemias.html?client_ID=LTD#tabs=0. Accessed August 2012.

2016 review performed by Shawn Clinton, Ph.D., DABCC, Laboratory Director and the Testing.com Editorial Review Board.

(February 2, 2014) Gersten T. Hemolytic anemia. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Available online at https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000571.htm. Accessed May 2016.

(Updated: March 21, 2014) NIH National Heart Lung and Blood Institute. What is Hemolytic Anemia? Available online at https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/ha/diagnosis. Accessed May 2016.

Henry’s Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods, 21st Edition, Pg. 237, by Richard A. McPherson MD MSc (Author), Matthew R. Pincus MD PhD (Author).

Kristiansen M1, Graversen JH, Jacobsen C, Sonne O, Hoffman HJ, Law SK, Moestrup SK. Identification of the haemoglobin scavenger receptor. Nature. 2001 Jan 11;409(6817):198-201.

Wintrobe’s Clinical Hematology. 12th ed. Greer J, Foerster J, Rodgers G, Paraskevas F, Glader B, Arber D, Means R, eds. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins: 2009, Pg 800.

Harmening D. Clinical Hematology and Fundamentals of Hemostasis, Fifth Edition, F.A. Davis Company, Philadelphia, 2009, Pg 177.

(November 15, 2015) Schick P. Hemolytic Anemia Workup. Medscape Reference. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/201066-workup. Accessed May 2016.

این مقاله برای شما مفید بود؟

2 دیدگاه

  1. Avatar
    اسرین 5 تیر 1401 در 7:43 ب.ظ - پاسخ دادن

    من بعد از جراحی زیبایی بینی دچار یه سری عوارض شدم مث میزایی که شما بالا گفتید،زردی صورت وسفیدی چشم،بی حالی،خستگی،ممکنه دچار کم خونی همولتیک شده باشم ودکترم متوجه نشده باشه،؟اصلا این اتفاق ربطی به جراحی بینی داره؟باید چیکار کنم؟

    • Avatar
      ادمین 6 تیر 1401 در 12:07 ب.ظ - پاسخ دادن

      سلام
      خیر، بیماری کم خونی همولیتیک بعد از جراحی بوجود نمیاد
      و علایم شما احتمالا بخاطر مشکلات دیگه ای باشه
      حتما علایم رو با پزشک معالجتون در میون بذارین تا بررسی شود
      این آزمایش قاعدتا کمکی به شما نخواهد کرد.

ثبت دیدگاه

Go to Top