دکتر علیرضا لطفی کیان
آخرین بروزرسانی
17 دی 1402
آخرین بروزرسانی
17 دی 1402
تشخیص افتراقی آنمی فقر آهن (IDA) و بتا تالاسمی مینور (BTT)

آنمی فقر آهن (IDA) یک نوع شایع کم خونی است که با سطح ناکافی آهن در بدن مشخص می شود و منجر به کاهش تولید هموگلوبین و گلبول های قرمز خون می شود. هموگلوبین برای انتقال اکسیژن از ریه ها به بقیه بدن ضروری است. کم خونی فقر آهن می تواند به دلایل مختلفی از جمله مصرف ناکافی آهن در رژیم غذایی، اختلال در جذب آهن، از دست دادن خون مزمن یا افزایش نیاز به آهن ایجاد شود.

بتا تالاسمی مینور (BTT)، یک بیماری ژنتیکی است که با کاهش تولید زنجیره های بتا گلوبین در هموگلوبین مشخص می شود. هموگلوبین پروتئین موجود در گلبول های قرمز خون است که اکسیژن را حمل می کند. بتا تالاسمی جزئی به عنوان یک شکل خفیف از بتا تالاسمی در نظر گرفته می شود ، و افراد مبتلا به این صفت معمولاً علائم شدیدی را نشان نمی دهند.

تشخیص افتراقی آنمی فقر آهن (IDA) و بتا تالاسمی مینور (BTT):

📩 گزارش CBC و فریتین یک خانم ۲۳ ساله ی مجرد به پیوست می باشد. بیمار به علت احساس ضعف، خستگی و ریزش مو برای بررسی آنمی توسط پزشک به آزمایشگاه ارجاع شده است. نتایج پس از تکرار برای تأیید در کارتابل شما به عنوان مسئول فنی آزمایشگاه قرار گرفته است. با توجه به گزارش بیمار چه کامنت یا یادداشتی برای رویکرد بهتر بیمار کمک کننده است و شما توصیه می کنید؟

 آنمی فقر آهن (IDA)، بتا تالاسمی مینور (BTT)

📩 میکروسیتوز و هیپوکرومیا از شایعترین علائم هماتومرفولوژیک ِ آنمی فقر آهن (IDA) یا Iron Deficiency Anemia و بتا تالاسمی مینور (BTT) می باشند. یافته های هماتومرفولوژیک میکروسیتوز و هیپوکرومیا در این دو بیماری به یکدیگر شبیه و نزدیکند و همین عامل تشخیص و افتراق آنها را از یکدیگر دشوار می کند.

میکروسیتوز و هیپوکرومیک

افتراق آنمی فقر آهن (IDA) و بتا تالاسمی مینور (BTT) می تواند با اندازه گیری آهن و فریتین سرم و تخمین HbA2 راحت‌تر صورت پذیرد. از علل اتیولوژیک کمتر شایع با الگوی مشابه هیپوکروم میکروسیتیک می توان به آنمی سیدروبلاستیک، آنمی بیماری های مزمن و مسمومیت باسرب اشاره کرد که ممکن است در برخی کیس ها نیاز به تشخیص افتراقی داشته باشند.

افتراق بتا تالاسمی مینور (BTT) از آنمی فقر آهن (IDA) به دودلیل اصلی در کلینیک مهم می باشد؛ یکی اینکه چون در بتا تالاسمی مینور (BTT) بیمار به آهن تراپی و اصلاح هموگلوبین (و اندکس ها) مقاوم می باشد ممکن است در صورت تشخیص اشتباه با آنمی فقر آهن (IDA)، پزشک معالج را به آهن تراپی بیشتر در بیمار وادار کند؛ دوم اینکه با عدم تشخیص صحیح [misdiagnosis] کیس های بتا تالاسمی مینور (BTT) از آنمی فقر آهن (IDA) ممکن است به ازدواج و تولد نوزادان مبتلا به تالاسمی ماژور یا هموزیگوت بیانجامد.

iron deficiency anemia IDA

📩 به طور ایده آل و در شرایط مساعد باید مجموعه ای از تست ها برای افتراق بتا تالاسمی مینور (BTT) از آنمی فقر آهن (IDA) برای کیس های مشکوک به ابتلای همزمان این دو اختلال هماتولوژیک [coexisting of IDA and BTT] درخواست گردد. تست های کمکی شامل آهن سرم، TIBC, بررسی PBS, درصد اشباع ترانسفرین, فریتین سرم و HbA2 هستند.

اما انجام این تعداد تست برای افتراق IDA از BTT ممکن است در همه جا و همیشه در دسترس نباشد و یا مستلزم صرف هزینه و زمان زیاد برای بیمار شود.در بسیاری از مطالعات مشخص شده است که اندکس های RBC مانند RDW می تواند یک ابزار مفید برای افتراق علل فقر آهن و یا تالاسمی ِ آنیزوسیتوز از یکدیگر باشد.

در آنمی فقر آهن (IDA)؛ High RDW (CV) + Low MCV را داریم

در بتا تالاسمی مینور (BTT)؛ Normal or Low RDW (CV)+ Low MCV را مشاهده می کنیم.

RDW نشان دهنده آنیزوسیتوز است. مقدار آن در آنمی فقر آهن (IDA) افزایش می‌یابد و در بتا تالاسمی مینور (BTT) تقریباً نرمال یا خفیف افزایش می‌یابد. اگرچه RDW یک شاخص تمایز با ارزش برای تمایز BTT و IDA است، نتایج ما نشان داد که RDW در هر دو BTT و IDA تقریباً به همان اندازه بالا است

📩 اخیرا RDWI (RDW Index) به عنوان یک اندکس ارزشمند در اختیار کلینیسین ها قرار گرفته است با فرمول؛

RDWI=(MCV*RDW/RBC)

این اندکس برای غربالگری اولیه ی آنمی هیپوکرومیک میکروسیتیک بسیار مفید و قابل اعتماد است و برای افتراق افتراق بتا تالاسمی مینور (BTT) از آنمی فقر آهن (IDA) بسیار کارآمد می باشد، زیرا تمام عوامل متمایز کننده از جمله تعداد گلبول های قرمز، MCV و RDW در فرمول آن گنجانده شده است.

به طوریکه RDWI در کیس های IDA بیشتر از کات آف 220 و در کیس های BTT کمتر از کات آف 220 در نظر گرفته می شود [p.value<0.001]. در پژوهش های متعدد ارزش دیاگنوستیک RDWI بیشتر از هر یک از اندکس های متمایزکننده در فرمول آن گزارش شده است.

RDWI RDW

📩 در آزمایشگاه پزشکی باید برای یافتن کیس هایی که به طور همزمان به IDA و BTT یا بتاتالاسمی مینور مبتلا هستند فوکوس و دقت بیشتری داشت. تا تالاسمی مینور (BTT) اساساً بدون علایم خاصی است و تنها یافته ی آن وجود یک آنمی خفیف می باشد که به درمان دارویی پاسخ نمی دهد.

الگوی مرفولوژی RBC ها در BTT بسیار شبیه به الگوی مرفولوژی آنها در IDA است. هر چند تفاوت های کمی در کیس های IDA درمقایسه با BTT وجود دارد مانند ندرتاً مشاهده ی NRBC ها در خون محیطی، الگوی هموگلوبین الکتروفورز نرمال و وجود مقاومت قلیایی در هموگلوبین.

در کیس های مبتلا به هر دو اختلال IDA و BTT اغلب HbF افزایش دیاگنوستیک نشان نمی دهد. در اغلب سل کانترهای اتوماتیک امروزی RDW به طور خودکار اندازه گیری و گزارش می شود. بسیاری از مطالعات نشان داده اندکه RDW اولین اندکس ابنورمال در IDA محسوب می شود. RDW میانگین تغییرات اندازه RBC را که توسط هیستوگرام RBCs محاسبه می شود، اندازه گیری می کند و به عنوان یک مقدار آماری استاندارد، ضریب تغییرات توزیع حجم محاسبه می شود.

✴️ در کیس مطرح شده احتمالا همزمانی دو اختلال هماتولوژیک IDA و بتالاسمی مینور یا BTT را داریم. برای کمک به رویکرد بهتر این قبیل کیس ها در آزمایشگاه کلینیکال می توانیم دو کامنت را به کلینیسین ها توصیه کنیم. یک کامنت که مسیر دیاگنوستیک ارزان‌تر (و گاهاً سریعتری) را برای بیمار توصیه می کند که به صورت زیر است:

Comment: Repeat the CBC after iron therapy, is recommended to evaluate the correction of RBC indices and rule out of IDA.

✴️در دومین کامنت ما مسیر دیاگنوستیک طولانی تر و نسبتاً گرانتری را برای اَپروچ بهتر بیمار به کلینیسین توصیه می کنیم:

Comment: RDW-CV usually shows an increase in IDA coexisting with Beta thalassemia minor. Therefore, hemoglobin electrophoresis is recommended in this case after iron therapy.

در سایت ncbi.nlm.nih.gov در مورد BTT و IDA بیشتر بخوانید:

 آنمی فقر آهن (IDA) و بتا تالاسمی مینور (BTT) هر دو شایع ترین کم خونی هیپوکروم میکروسیتیک هستند. این دو نوع کم خونی تظاهرات مشابهی دارند و با تست های آزمایشگاهی و شاخص های خونی قابل تشخیص هستند.

تشخیص IDA با آزمایش متابولیسم آهن مانند آهن سرم، ظرفیت اتصال آهن سرم کل و اندازه گیری میزان فریتین سرم انجام می شود. با این حال، تشخیص BTT بر اساس HPLC (High-Performance Liquid Chromatography) و سطح هموگلوبین A2 (HbA2) (بیش از 3.5 درصد) انجام می شود. با این حال، تشخیص آزمایشگاهی و تمایز BTT از IDA نیاز به تجهیزات پیشرفته و هزینه بالا دارد.

مطالب مرتبط در متااورگانون:

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

آزمایش شمارش کامل خون (CBC) | Complete Blood Count | Hemogram | هموگرام

آزمایش اسمیر خون محیطی | peripheral blood smear

آزمایش اسمیر خون محیطی | peripheral blood smear

آزمایش هموگلوبینوپاتی | الکتروفورز هموگلوبین | هموگلوبین ایزوالکتریک فوکوس

آزمایش هموگلوبینوپاتی | الکتروفورز هموگلوبین | هموگلوبین ایزوالکتریک فوکوس

آزمایش سلول داسی شکل | سیکل سل | Sickle Cell | هموگلوبین S

آزمایش سلول داسی شکل | سیکل سل | Sickle Cell | هموگلوبین S

کمبود آهن بدون کم خونی (Non anemic Iron deficiency)

کمبود آهن بدون کم خونی (Non anemic Iron deficiency)

آزمایش فریتین | Ferritin

آزمایش فریتین | Ferritin

📚نگارش و ترجمه:
🖌 دکتر علیرضا لطفی کیان🖌
دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی
از دانشگاه علوم پزشکی ایران

مورد تایید و بازبینی شده توسط:

دکتر فرزاد باباخانی

این مقاله را به دوستان خود معرفی کنید

منابع مقاله

این مقاله تالیف شده است و یا منابع مربوطه ثبت نشده است.

این مقاله برای شما مفید بود؟

ثبت دیدگاه

Go to Top